earth

Onderste boven, Nederland in de jaren '60

Onderste boven: Nederland in de jaren zestig is een 8-delige tv-serie van de NTR/VPRO uit 2016 over de roerige jaren zestig van de twintigste eeuw waarin alle bestaande conventies ten aanzien van religie, onderwijs, arbeid en seksualiteit op hun kop komen te staan. Website >

01. Geld, alles kun je kopen voor geld!

De lonen stijgen explosief, de welvaart neemt toe. We kopen hippe brommers, snelkookpannen en gaan op vakantie. De kleurentelevisie wordt uitgevonden. Er is voor het eerst reclame op de beeldbuis. Nederlandse meisjes worden verliefd op de eerste gastarbeiders, die zijn immers veel galanter. De huishoudhulpjes van Tomado zijn niet aan te slepen en Philips groeit naar een wereldwijd concern. Maar de welvaart kent ook zijn schaduwzijde. Milieuvervuiling: stinkfabrieken en vieze rivieren. De Club van Rome slaat alarm en daar is biologiestudent Midas Dekkers. Hij voert succesvol actie. NTR/VPRO, uitzending 19 maart 2016. Verder >

02. What did you learn in school today?

Het schoolleven in de vroege jaren 60 is overzichtelijk: het kind van de notaris gaat naar het gymnasium (of de HBS) en dan de universiteit. De dochter of zoon van de arbeider schopt het doorgaans niet verder dan huishoudschool of ambachtsschool. Maar halverwege het decennium is er behoefte aan meer hoger opgeleide jongeren en doet de onafhankelijke schooltoets zijn intrede. Een hele generatie van nieuwkomers betreedt de middelbare school en daarna de universiteit. Toeval of niet, de revolutie breekt uit. De rector in Tiel gaat al snel overstag en geeft de muitende scholieren hun zin. En in Tilburg bezetten studenten de hogeschool en maken er de Karl Marx Universiteit van. NTR/VPRO, uitzending 26 maart 2016. Verder >

03. My sweet Lord

Het aantal gelovigen in Nederland daalt als gevolg van de ontzuiling en kerken lopen in rap tempo leeg, ondanks dappere pogingen greep te krijgen op de moderne tijd. In deze aflevering een Vaticaans concilie , een gereformeerde kerkscheuring in Kampen en een dwarse priester. En omdat niets geloven toch heel kaal is -met dank aan de Beatles- de onstuitbare opkomst van de Maharishi. NTR/VPRO, uitzending 02 april 2016. Verder >

04. Beter langharig dan kortzichtig

Het begint allemaal nogal tuttig begin jaren zestig. De jeugd is allesbehalve wild. Anneke Grönloh zingt Brandend Zand en er is een zoenverbod in Venray. Er wordt in de meeste gevallen braaf gedanst. Maar dan komen de Beatles en gaat het los. De haren worden lang, nozems zorgen voor overlast. Jongeren in de Achterhoek kruipen in verlaten kippenhokken, waar ze plaatjes draaien en over muziek praten. In de steden komen 'Provadya's', jongerencentra zoals Paradiso, en de eerste popfestivals worden georganiseerd, met veel hippies en geestverruimende middelen. NTR/VPRO, uitzending 09 april 2016. Verder >

05. The Woman in Your Life is You

Tienermeisjes dromen van een toekomst als stewardess of fotomodel. En sommigen worden dat ook, maar altijd maar even. Want het voorland is een plek achter het aanrecht en de kinderwagen. Totdat de onvrede wordt opgeschreven door Joke Kool-Smit, en de pil gezinsplanning mogelijk maakt. De actiegroep Man-Vrouw-Maatschappij verkondigt samen met Dolle Mina de bevrijding van de vrouw. En het damesblad Margriet volgt verrassenderwijs nauwgezet iedere stap in de emancipatie. NTR/VPRO, uitzending16 april 2016. Verder >

06. Our House

Nederland ondergaat in de jaren 60 een uiterlijke metamorfose. Nieuwe snelwegen kriskras door het land, moderne woon- en winkelkolossen worden uit de grond gestampt. Ook het boerenbedrijf ontkomt niet aan schaalvergroting. Planologen, architecten en stedenbouwkundigen weten het zeker: Nederland is maakbaar. Maar toch niet helemaal, de mondige burger staat op. Met een onvermijdelijke clash als gevolg. NTR/VPRO, uitzending 23 april 2016. Verder >

07. This Strange Effect

Kunst wordt in de jaren 60 niet langer iets voor de happy few. Integendeel, moderne kunst is overal en voor iedereen. Mede dankzij de kunstuitleen die wordt opgericht. Blijft de vraag: wat is kunst? In de jaren 60 blijkt veel kunst. Het leeggieten van een fles gazeuse in de zee bij Petten, de 'speespakken' van de Maastrichtse Luuksbeweging, maar ook de fotografie en de mode in het tijdschrift Avenue. NTR/VPRO, uitzending 30 april 2016. Verder >

08. Er komen andere tijden

Een minister is niet langer Excellentie en arbeiders bezetten bedrijven. Teach-ins waarin gezagsdragers zich moeten verantwoorden worden massaal bezocht. Kortom: de macht van de autoriteiten is in de jaren 60 voorgoed afgebrokkeld. Althans, zo lijkt het. De vraag is: wat hebben de jaren 60 ons uiteindelijk opgeleverd? NTR/VPRO, uitzending 07 mei 2016. Verder >

Meer over de jaren zestig >