earth

Nederlands-Indië

Nederlands-Indië (Indonesië) was de benaming voor de door Nederland gekoloniseerde Indische archipel gedurende de periode 1816-1949. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Nederlands-Indië bezet door Japan. Nederlanders en Europeanen werden tijdens de Japanse bezetting geïnterneerd in concentratiekampen en veelal gedwongen tot dwangarbeid. Na de Japanse capitulatie ontstond er een onafhankelijkheidsstrijd onderleiding van Soekarno (1901-1970) die resulteerde in de onafhankelijkheid van Indonesië in 1949. Aandacht voor Geschiedenis heeft een gevarieerd aanbod van documentaires over Nederlands-Indië verzameld die u online kunt bekijken.

Met ons alles goed

Rien en Gerhard Kuyck wonen van 1924 tot 1930 in Batavia. Hij is directeur van Radio Holland, en pioniert met moderne communicatiemiddelen. Zij is echtgenote en zorgt voor de kinderen. Het gezin raakt in de ban van de film; Gerhard maakt amateuropnames die worden opgestuurd met de wekelijkse brieven van Rien aan haar ouders in Den Haag. Een handige manier om het thuisfront in Nederland zoveel mogelijk deelgenoot te maken van hun leven ver van huis, in een tijd dat een brief er drie weken over doet, een telefoongesprek nog een zeldzaam wonder is en sms, twitter en skype totaal ondenkbaar. VPRO/NTR, Andere Tijden, uitzending 29 januari 2012. Verder >

Een Indische familie

Het is 1994 als de 80-jarige Piet Schierbeek een stapeltje doosjes krijgt overhandigd die uit een bureaulade zijn gekomen bij het leegruimen van het huis van een ver familielid. Het blijken de films te zijn waarop zijn oudste en enige zus Noes staat, eind jaren dertig gemaakt in Nederlands-Indië. Noes is lang geleden, in 1945, op gruwelijke wijze aan haar einde gekomen. Piet heeft zich destijds actief bezig gehouden met de raadsels rond de moord op z'n zus, zonder werkelijke antwoorden te vinden. VPRO/NTR, Andere Tijden, uitzending 05 november 2002. Verder >

Oorlog in Indië

In aflevering zeven van de tv-serie De oorlog aandacht voor de Japanse bezetting van Nederlands-Indië tussen 1942 en 1945 en het einde van Nederlands rol als koloniale mogendheid. NTR, uitzending 05-12-2009. Verder >

Bekijk alle afleveringen van de tv-serie: De oorlog >

Indië in de oorlog 1 - Wennen aan de bezetter

Op 8 maart 1942 capituleert Nederlands-Indië voor Japan. Het is de dag die het einde van het koloniale tijdperk inluidt, want de Japanse bezetting betekent een complete ommekeer van koloniale waarden. De blanke bewoners verliezen hun macht en worden in kampen geïnterneerd. De letterlijke 'onderdanen' van het koninkrijk, de Indonesiërs, krijgen een nieuwe positie, direct onder de heerschappij van de Japanse bezetter. VPRO/NTR, Andere Tijden, uitzending 25 februari 2017. Verder >

Indië in de oorlog 2 - Een nieuwe dreiging

Nederlands-Indië verandert grondig tijdens de Japanse bezetting. De blanke koloniale bovenlaag is nauwelijks meer te zien in het straatbeeld. Zij worden geïnterneerd in kampen. De Nederlanders die ‘vrij’ blijven, zo’n 200.000 mensen, hebben meestal gemengd bloed. Zij zijn niet Indonesisch, maar ‘Indisch’ en zo voelen ze zich ook. Verknocht aan Nederland, al zijn ze er vaak nog nooit geweest. Hun vooroorlogse status wordt gedurende de bezetting steeds verder ondermijnd door het groeiende zelfbewustzijn van de Indonesiërs. VPRO/NTR, Andere Tijden, uitzending 4 maart 2017. Verder >

Buitenkampers

Het merendeel van de ongeveer 350.000 Indische Nederlanders in 'Nederlands-Indië' bleven tijdens de Tweede Wereldoorlog buiten de Japanse kampen. Na de Japanse capitulatie werden ze doelwit van plunderingen en moordpartijen door Indonesische nationalisten. Na meer dan 70 jaar zwijgen vertellen deze zogenaamde 'Buitenkampers' voor het eerst over deze onbekende en lang verzwegen periode uit onze vaderlandse geschiedenis. NTR, uitzending 12 augustus 2014. Verder >

Jappenkampen

Op 8 december 1941 valt Japan de Amerikaanse marinebasis Pearl Harbor op Hawaï aan. Daarmee raakt het gebied van de Stille Oceaan betrokken bij de Tweede Wereldoorlog. Nederland, als bondgenoot van Amerika en nog in het bezit van Nederlands-Indië, verklaart daarop Japan de oorlog. Als op 1 maart 1942 het Japanse leger op Java landt, moet Nederlands-Indië op 8 maart capituleren. Vrijwel direct worden alle Europese en dus ook alle Nederlandse mannen in kampen ondergebracht. De vrouwen blijven alleen achter, wetende dat het niet lang zal duren voordat ook zij met hun kinderen naar een interneringskamp moeten vertrekken. Aflevering 8 van de tv-serie Vrouwen in oorlogstijd. Omroep MAX, uitzending 02 mei 2012. Verder >

Bekijk alle afleveringen van Vrouwen in oorlogstijd >

Troostmeisjes: Omdat wij mooi waren

Indringende documentaire over de inmiddels bejaarde Indonesische 'troostmeisjes' die tijdens de Japanse bezetting van Indonesië stelselmatig door Japanse militairen werden misbruikt. Een film van Frank van Osch reisde, Jan Banning en Hilde Janssen. NOS, uitzending, 15 augustus 2010. Verder >

Spoor van 100.000 doden

In de documentaire 'Spoor van 100.000 doden' volgt journalist Twan Spierts Nederlandse oud-krijgsgevangenen die tijdens de Tweede Wereldoorlog aan de Birma-Siamspoorweg werkten. Tijdens een pelgrimsreis vertellen zij over de aanleg van de spoorlijn tussen Birma en Thailand en de ontberingen die zij als krijgsgevangenen van de Japanners moesten doorstaan. VPRO, 18 augustus 2014. Verder >

De atoombom op Hiroshima

Terugblik op de eerste atoombom op 6 augustus 1945 op Hiroshima. NOS, augustus 2015. Verder >

Mijn god wat hebben we gedaan?

Roelof Kiers (1938-1994) maakte een film over de bemanning van de Enola Gay, de bommenwerper die op 06 augustus de atoombom Little Boy boven de Japanse stad Hiroshima afgooide. Regie Roelof Kiers, VPRO 1981. Verder >

Het Verdrag van Linggadjati

In de Troonzaal van Paleis Rijswijk te Batavia, het vroegere paleis van de gouverneurs-generaal, werd op 15 november 1946 het Akkoord van Linggadjati getekend. In deze overeenkomst erkende Nederland de Republiek van Soekarno als één van de deelstaten van een toekomstig zelfstandig Indonesië. Polygoon Holland Nieuws, uitzending 1946. Verder >

Terug naar Linggadjati

Joty ter Kulve groeide op in het huis waar in 1946 het historische akkoord van Linggadjati gesloten werd. Ze maakte in Indonesië de Tweede Wereldoorlog mee, werd opgesloten in kampen en vertrok na de oorlog naar Nederland. Nu keert ze, misschien voor het laatst, terug naar de plek waar ze opgroeide. De jonge documentairemaker Twan Spierts ging met Joty mee naar die historische plek, waar een eerste stap werd gezet naar de onafhankelijkheid van Nederlands-Indië. Verder >

De politionele acties

Kort overzicht van het militaire ingrijpen in 1947 van Nederland tegen Indonesië (politionele acties) met als inzet om de onafhankelijkheidstrijd van Indonesië een halt toe te roepen. NOS, uitzending 14 september 2011. Verder >

Nederland valt aan

Nederland valt aan is een reconstructie van het conflict tussen Nederland en Indonesië in 1947. Bij een van de meest dramatische vergaderingen die voorafgingen aan het begin van de Nederlandse aanval op de Republiek Indonesië in de zomer van 1947, was een deel van de aanwezige ambtelijke top in Indië aangeschoven. Leider van de Nederlandse onderhandelingsdelegatie Schermerhorn schreef 's nachts in zijn dagboek dat hij walgde van deze bijeenkomst. Het is een treffende passage uit het boek 'Nederland valt aan', dat het conflict tussen Nederland en Indonesië 65 jaar geleden nauwkeurig reconstrueert. NTR, uitzending 21 juli 2012. Verder >

Door soldatenogen

Een oorlog die geen oorlog genoemd mocht worden: de politionele acties in Indonesië. Het was een vier jaar durende strijd waarin duizenden Nederlandse soldaten omkwamen en die eindigde met de soevereiniteitsoverdracht op 27 december 1949. En Nederlandse soldaten maakten hun eigen filmbeelden. Andere Tijden. VPRO/NTR, uitzending 27 december 2009. Verder >

so

Op 27 december 1949 wordt in het Paleis op de Dam in Amsterdam de soevereiniteitsoverdracht tussen Nederland en Indonesië getekend. Staand is Minister-president W. Drees en daarnaast koningin Juliana.

Drees en Indonesië

Meer dan 100.000 soldaten stuurde de Nederlandse regering, direct na de oorlog, naar Indonesië Het doel? De revolutie van de Indonesische revolutionairen in de kiem te smoren. Maar... kan een leger wat bereiken als het door de bevolking ter plaatse als bezetter wordt gezien? Andere tijden. VPRO/NTR, uitzending 26 oktober 2004. Verder >

Het optimisme van generaal Spoor

Simon Spoor, intelligent en vol charisma, was de jongste legercommandant die Nederland ooit kende. Hij leek in Indië een glanzende toekomst te hebben. Maar hij liep vast in het moeras van de koloniale oorlog en stierf in mei 1949. Andere Tijden. VPRO/NTR Uitzending 14 april 2011. Verder >

Indonesia Merdeka 1

Documentaire over de strijd die vooraf ging aan het uitroepen van de Republiek Indonesië in 1949. De onafhankelijkheidstrijd wordt gereconstrueerd met uniek historisch materiaal en aan de hand van herinneringen, lotgevallen en anekdotes van prominente ooggetuigen die de onafhankelijkheidstrijd meemaakten. Regie Roelof Kiers. VPRO, uitzending 1976. Verder >

Indonesia Merdeka 2

Na de Japanse capitulatie in 1945 werd de onafhankelijke republiek Indonesië uitgeroepen. In een poging het koloniale bezit te behouden ging Nederland over tot politionele acties. Tegen de guerrillastrijd die daarop losbarstte was het leger niet opgewassen. Uiteindelijk erkende de Nederlandse regering de onafhankelijkheid van Indonesië in 1949. Regie Roelof Kiers. VPRO, uitzending 1976. Verder >

Celebes 1

Zestig jaar geleden trokken onder leiding van kapitein Westerling onze speciale troepen over het Indonesische eiland Celebes om orde en rust te herstellen. Dat ging met harde hand, sommigen spraken van oorlogsmisdaden. Verder >

Celebes 2

De zuiveringsacties van het Depot Speciale Troepen in Zuid-Celebes liepen écht uit de hand toen de commandant,Raymond Westerling zijn troepen opsplitste. Bij de groep van ongeveer zestig man die onder onderluitenant J.B. Vermeulen het noordelijk terrein van de operaties bestreek, deden zich de ernstigste misstanden voor. Andere Tijden. VPRO/NTR, uitzending 18 januari 2007. Verder >

Soevereiniteitsoverdracht 1949

Parallel aan de plechtigheid in de Burgerzaal van het Paleis op de Dam te Amsterdam wordt in het paleis aan het Koningsplein te Djakarta door Nederland de soevereiniteit overgedragen aan Indonesië. Intocht van president Soekarno (1901-1970) in Djakarta. Polygoon Hollands Nieuws, uitzending 27 december 1949. Verder >

100 jaar Soekarno

100 jaar geleden (1901) werd president Soekarno van Indonesië geboren. Voor veel Nederlanders was hij na de Tweede Wereldoorlog staatsvijand nummer 1, de man die met de Japanners had gecollaboreerd. Voor veel Indonesiërs was en is hij de vader des vaderlands, de man die hen een nationaal zelfbewustzijn gaf. Een verhaal over Soekarno als president: van aanbeden held tot verguisde dictator. Andere Tijden. VPRO/NTR, uitzending 07 juni 2001. Verder >

Wat komen jullie hier doen?

In de periode na de Bersiap en de feitelijke onafhankelijkheid van Indonesië op 27 december 1949 moeten de meeste Indische Nederlanders Indonesië verlaten. In Nederland komen ze begin jaren vijftig bij de eerste opvang terecht in voormalige concentratiekampen als Westerbork en Vught, in contractpensions en bij familie, als die er waren én ruimte beschikbaar hebben. Omroep MAX, uitzending 15 augustus 2015. Verder >

Tussen wal en schip

In 1958 komen vanuit Indonesië tientallen verstekelingen op het passagiersschip Johan van Oldenbarnevelt naar Nederland. Ze hebben Nederlandse voorouders, willen weg uit het land van Soekarno, maar zijn hier niet welkom. Na aankomst in Amsterdam worden de verstekelingen gedetineerd. Tot hun woede, want ze voelen zich Nederlander. 37 jongens moeten uiteindelijk terug, maar dan barst in Nederland een ongekend protest los. Andere tijden. VPRO/NTR, uitzending 08 oktober 2011. Verder >

De excessennota

Terugblik op de Excessennota die in juni 1969 werd gepresenteerd. In opdracht van de regering werd er toen archiefonderzoek gedaan naar de oorlogsmisdaden die waren begaan door Nederlandse militairen in Indonesië in de jaren 1946-1950. Directe aanleiding voor het onderzoek was een interview in de actualiteitenrubriek Achter het Nieuws met dr. J. Hueting. Het interview veroorzaakte een enorme commotie en bracht het nationale trauma van de koloniale oorlog aan de oppervlakte. Andere tijden. VPRO/NTR, uitzending 9 april 2002. Verder >

Erkenning voor slachtoffers Rawagede

Nederland moet zeven weduwen van de slachtoffers in het Indonesische dorp Rawagede een schadevergoeding betalen. Dat heeft de rechtbank in Den Haag bepaald. De hoogte van de schadevergoeding moet worden bepaald in een andere rechtszaak. De rechtbank vindt het onredelijk van Nederland om te stellen dat de zaak verjaard is. De eis om de Nederlandse staat strafrechtelijk te vervolgen, werd niet toegewezen. NOS, uitzending 14 september 2011. Verder >

Fout in Nederlands-Indië

Een discussie over de opnieuw opgelaaide emoties rond de politionele acties in het voormalige Nederlands-Indië. Hollandse zaken. EO, uitzending 18 juli 2012. Verder >

Onverwerkte oorlog in Indonesië

Tijdens de dekolonisatieoorlog met Indonesië werd er wel over gepubliceerd: wreedheden begaan door Nederlandse militairen. Daarna was het een tijd lang stil. Tot begin 1969, toen de VARA een gesprek uitzond met een veteraan die onomwonden sprak over oorlogsmisdaden van 20 jaar geleden. De emoties liepen hoog op en dat bleef daarna bij iedere nieuwe openbaring het geval, tot op de dag van vandaag. Nog steeds komen er onbekende wandaden aan het licht en de discussie of er wel of niet structureel misdaden zijn begaan, is nog altijd actueel. Andere tijden VPRO/NTR, uitzending 27 oktober 2015. VPRO/NTR, uitzending 27 maart 2008. Verder >

Archief van tranen: Bevrijding zonder vrede

Deel 1 van de documentaire: Archief van tranen over de De Bersiap-periode 1945-1947 in Indonesië waarbij naar schatting 20.000 mensen het leven verloren. Omroep Max, uitzending 12 augustus 2012. Verder >

Archief van tranen: De onschuld vermoord

Deel 2 van de documentaire: Archief van tranen over de De Bersiap-periode 1945-1947 in Indonesië waarbij naar schatting 20.000 mensen het leven verloren. Omroep Max, uitzending 12 augustus 2012.Omroep Max, uitzending 19 augustus 2012. Verder >

De oorlog van acteur Eric Schneider

Beau en Olivier, zoons van acteur Eric Schneider bezoeken in Indonesië de plekken uit hun vaders jeugd. Beau en Olivier willen aanvankelijk samen met hun vader teruggaan naar Indonesië, maar voor Eric is deze reis fysiek te zwaar en emotioneel te confronterend. NOS, uitzending 15 augustus 2015. Verder >

Meer documentaires over de Tweede Wereldoorlog >