earth

De gouden eeuw

De Gouden eeuw is een dertiendelige tv-serie van de NTR/VPRO uit 2012/2013 over de Gouden eeuw van Nederland, een periode die grotendeels samenvalt met de 17e eeuw. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden maakte een bloeiperiode door op het terrein van wetenschap, handel en kunsten. Het is ondermeer de eeuw van de kunstschilder Rembrandt en de filosoof Spinoza.

01. Land in zicht

Hoe ziet de Nederlandse identiteit eruit? Die vraag komt voor het eerst op tijdens de Tachtigjarige oorlog tegen Spanje (1568-1648), tegenwoordig de Opstand genoemd. De Nederlanden zijn in die tijd een lappendeken van gewesten zonder gemeenschappelijke taal of leiding. Ze willen juist hun autonomie behouden, maar de strijd tegen de Spanjaarden vraagt dat ze zich te verenigen. NTR/VPRO, uitzending 11 december 2012. Verder >

02. Nieuw volk

De val van Antwerpen in 1585 leidt tot een massale uittocht uit de zuidelijke Nederlanden. Protestantse families, arm en rijk, vluchten naar het noorden. Op zoek naar mogelijkheden om hun geloof te belijden, op jacht naar werk. De nieuwkomers met hun kapitaal en arbeidskracht geven de economie een enorme stimulans. In sommige steden zoals Leiden ontstaat zelfs een heus immigratiebeleid. NTR/VPRO, uitzending 18 december 2012.Verder >

03. Staat zonder hoofd

Centraal in deze aflevering staan Maurits van Oranje en Johan van Oldenbarnevelt. Maurits de briljante strateeg en veldheer, Oldenbarnevelt zijn leermeester en geniaal organisator van een voor die tijd uniek bestuur, waarin burgers zelf het voortouw krijgen. Aanvankelijk een harmonieuze relatie, maar in de loop der tijd ontstaat een machtstrijd die voor Van Oldenbarnevelt tragisch eindigt op het schavot op het Binnenhof. NTR/VPRO, uitzending 25 december 2012. Verder >

04. Markt en Moraal

In deze aflevering gaat het om de Oostzeehandel, ook wel moedernegotie genoemd. Op het eerste gezicht veel minder spectaculair en exotisch dan de handel van de Verenigde Oostindische Compagnie, maar veel belangrijker en winstgevender. Jaarlijks varen honderden schepen vanuit de Republiek door de Sont op weg naar Zweden, Rusland en Polen. Voor de handel in hout, graan, en ijzer. NTR/VPRO, uitzending 01 januari 2013. Verder >

05. Wereldonderneming

De Verenigde Oost-Indische Compagnie staat in de vaderlandse geschiedenis voor durf, ondernemingszin, creativiteit en rijkdom. Maar klopt dit? Bracht de VOC daadwerkelijk rijkdom en zo ja voor wie dan? In deze aflevering reist Hans naar Indonesië op zoek naar de restanten van de VOC, de eerste echte multinational. NTR/VPRO, uitzending 08 januari 2013.Omroep MAX, uitzending 02 mei 2012. Verder >

06. Een maakbaar land

'God schiep de wereld, maar de Nederlanders maakten hun eigen land’. Voor geen enkele periode in onze geschiedenis geldt deze bewering zo sterk als voor de Gouden Eeuw, de tijd waarin zowel de welvaart als het aantal inwoners van Nederland stijgt als nooit tevoren. NTR/VPRO, uitzending 15 januari 2013. Verder >

07. Moderne manieren

In deze aflevering volgt Hans Goedkoop het spoor van de nieuwe rijken, burgerfamilies die voor het eerst opgroeien in vrede en welvaart. Dat opent ongekende mogelijkheden. Er komen nieuwe producten op de markt zoals tabak, zijde en porselein. Er ontstaat een nieuwe uitgaanscultuur: jongeren roken, laten hun haar groeien en verruilen de sombere zwarte kleding voor kleurige outfits. Zien en gezien worden, daar gaat het om. NTR/VPRO, uitzending 22 januari 2013. Verder >

08. Arme Elsje

Een Gouden Eeuw. Maar lang niet voor iedereen. Het merendeel van de inwoners van de Republiek is arm en blijft dat ook. Maar in tijden van extreme nood is er - anders dan in de ons omringende landen - beperkte steun. Een vangnet voor wie echt in de problemen zat. Mogelijk gemaakt door de burgerij of de kerk. Met zorg op maat: een brood hier, drie stuivers daar om de ergste nood te lenigen. Die steun is er niet voor Elsje Christiaens, een 18-jarige meisje dat uit Jutland is gekomen op zoek naar werk en een betere toekomst. NTR/VPRO, uitzending 29 januari 2013. Verder >

09. De prijs van kunst

Miljoenen schilderijen zijn er in omloop in het Nederland van de 17e eeuw. Van grote topstukken tot snelgeschilderde prullaria. In het Rijksdepot horen we wat de prijs van een schilderij toen was. Deze aflevering zoomt verder in op de waarde van die werken en de rol van de kunsthandelaar, toen en nu. NTR/VPRO, uitzending 05 februari 2013. VPRO, 18 augustus 2014. Verder >

10. Veel geloven op een kussen

Vandaag de dag zien we tolerantie vaak als erfenis van de Gouden Eeuw en typisch Nederlands, misschien wel de belangrijkste karaktertrek van ons land. Maar in de 17e eeuw zelf is tolerantie allesbehalve vanzelfsprekend en al helemaal geen ideaal. Het verhaal van de "typisch Nederlandse tolerantie" begint in 1579 met de Unie van Utrecht. In dat verdrag spreken de opstandige gewesten af hun burgers nooit meer omwille van hun geloof te vervolgen, laat staan op de brandstapel ter dood te brengen zoals de Spaanse koning Philips II wil. NTR/VPRO, uitzending 12 februari 2013. Verder >

11. Een nieuwe wetenschap

De 17e eeuwse wetenschapper gelooft heilig in god en zijn volmaakte universum. Voor een briljante onderzoeker als Johannes Swammerdam is de natuur niets anders dan de mogelijkheid de geheimen van de schepping te bestuderen. Nieuwe technische vindingen als microscoop en telescoop bieden de mogelijkheid steeds beter te kijken en door te dringen in het universum. Zo komt het heelal letterlijk dichterbij, en laat het menselijke lichaam zich langzaam ontrafelen. NTR/VPRO, uitzending 19 februari 2013. Verder >

12. Helden op zee

De Gouden Eeuw is een eeuw van oorlog. Oorlog te land en ter zee. Na de uitputtende strijd van tachtig jaar tegen de Spanjaarden is de bevolking opgelucht. Even geen strijd. Maar niet voor lang: binnen vier jaar is het opnieuw oorlog, met Engeland ditmaal. Plaats van handeling: de zee. Een van de grote helden in de zeeoorlogen tegen de Engelsen is admiraal Michiel de Ruyter. NTR/VPRO, uitzending 26 februari 2013. Verder >

13. Het begin van het einde

Het volk redeloos, de regering radeloos, en het land reddeloos in her Rampjaar 1672. Een aanval op de Republiek van verschillende kanten en de gruwelijke lynchpartij op de gebroeders De Witt spreekt tot op de dag van vandaag tot de verbeelding. Maar hoe verliep het daarna? Willem III wordt stadhouder en blijft strijden tegen de Zonnekoning, Lodewijk XIV. In een gewaagde onderneming die de geschiedenis ingaat als de Glorious Revolution schopt hij het naast het stadhouderschap uiteindelijk tot koning van Engeland. NTR/VPRO, uitzending 05 maart 2013. Verder >

Website De gouden eeuw >

universiteit-van-nederland-400pix

Bekijk hier 5 boeiende colleges uit 2015 van professor dr. Maarten Prak over de Gouden eeuw. Professor. dr. Maarten Prak is hoogleraar aan de Universiteit Utrecht en een wandelende encyclopedie op het gebied van de Gouden Eeuw. Studenten noemen zijn colleges 'een ware belevenis'. Zijn grote betrokkenheid, expertise en gevoel voor humor leverde professor Prak in 2013 de titel Docent van het Jaar op.

1. Was Willem van Oranje een terroristenleider?

Willem van Oranje, onze volksheld, onze oerkoning, de man op wie onze fantastische, belachelijke nationale kleur is gebaseerd. Was hij een terroristenleider? In het begin van dit college van prof. dr. Maarten Prak denken de mensen in de zaal in elk geval van niet. Bekijk hier de lezing >

2. Hoe kon een cafébaas in de Gouden Eeuw miljonair worden?

Wat een cliché, die eeuwige tulp waar Nederland bekend om staat. En dan komt die bloem oorspronkelijk nog uit Azië ook. Maar er is wel degelijk een goede achterliggende reden voor de sterke link tussen Nederland en de tulp. Het succesverhaal ervan is namelijk eigenlijk gewoon gestoord. Historicus Maarten Prak (Universiteit Utrecht) vertelt wat de tulp heeft betekend voor onze economie, en hoe iedereen een graantje wilde meepikken. Bekijk hier de lezing >

3. Waarom was Amsterdam in de Gouden Eeuw een stad van allochtonen?

De economie kon in de Gouden Eeuw alleen groeien dankzij de stroom van werkzoekende immigranten. Maar ook toen waren er klachten over allochtonen. Ze werden beschuldigd van het misbruiken van het systeem, en op het toneel werden moffenkluchten opgevoerd. Historicus Maarten Prak (Universiteit Utrecht) vertelt over de rol van immigranten in Nederland in de Gouden Eeuw. Bekijk hier de lezing >

4. Hoe kon het dat in de Gouden Eeuw zelfs belasting moest worden betaald voor het gebruik van wind?

Als je denkt dat de huidige Belastingdienst het ons al moeilijk maakt, wees dan maar blij dat je niet in de Gouden Eeuw leefde. Toen moest je zelfs belasting betalen voor het gebruik van wind. Historicus Maarten Prak (Universiteit Utrecht) legt uit waarom. Bekijk hier de lezing >

5. Betekende de moord van Johan de Witt het einde van de Gouden Eeuw?

De dubbele moord op de broers Johan en Cornelis de Witt in 1672 in Den Haag is de bloedigste uit onze landsgeschiedenis. Beide broers werden ondersteboven in een boom gehangen, hun lichaam werd in stukken gesneden en onderdelen ervan werden verkocht of opgegeten. Wat was hier toch allemaal aan de hand? Historicus Maarten Prak (Universiteit Utrecht) vertelt. Bekijk hier de lezing >